Hypothermie voorkomen op hoge passen in Nepal

Stel je voor: je staat op een pas op bijna 5.500 meter hoogte in Nepal.

De lucht is ijzig, de wind steekt je door en je vingers doen niet meer pijn, maar ook niet meer iets. Dat laatste is precies het gevaar.

Want als je geen pijn meer voelt, ben je misschien al op weg naar hypothermie. Geen pretje, maar ook geen reden om je trek naar het Himalaya-gebied af te zeggen. Als je weet wat je moet doen, is het heel goed te voorkomen. Laten we erin duiken.

Wat is hypothermie eigenlijk en waarom is het zo gevaarlijk op hoge passen?

Hypothermie betekent simpel gezegd dat je lichaam harder afkoelt dan het kan bijhouden.

Je kern temperatuur daalt dan onder de 35°C. Op lagere hoogtes merk je dat misschien niet eens zo goed, maar op hoge passen in Nepal — denk aan de Thorong La Pass (5.416 m), de Renjo La (5.360 m) of de Cho La (5.420 m) — werkt de combinatie van koude lucht, wind en hoogte als een turbo op je lichaam.

Boven de 3.500 meter daalt de zuurstof al flink. Je lichaam moet harder werken om warm te blijven, maar heeft minder energie om dat te doen. En dan heb je nog de windchill: een temperatuur van -10°C voelt met wind al snel aan als -25°C of kouder. In één uur kan je lichaam dan al kernafkoeling ontwikkelen als je niet goed voorbereid bent. Vandaar dat dit niet iets is om licht over te nemen.

De belangrijkste oorzaken van hypothermie tijdens een trektocht

Op vakantie in Nepal raak je niet zomaar onderkoeld. Er zijn meestal een paar dingen tegelijk aan de hand.

Koude en wind, de duidelijke boosdoeners

De meest voorkomende oorzaken: Op hoge passen kan de temperatuur 's nachts makkelijk naar -15°C tot -20°C zakken, zelfs in het trekseizoen (april-mei en oktober-november).

Natte kleding, je grootste vijand op de pas

Combineer dat met harde wind en je hebt een recept voor problemen. Vooral als je niet goede windkleding draagt. Je zweet tijdens het klimmen, of je wordt nat door sneeuw of regen.

Uitputting en onvoldoende voeding

Zodra je stopt, koelt die vochtige kleding je lichaam razendsnel af. Natte kleding kan je warmteverlies met wel 25 keer versnellen ten opzichte van droge kleding.

Dat is waarom het materiaal van je kleding net zo belangrijk is als de dikte. Je lichaam heeft brandstof nodig om warmte te produceren. Als je te weinig eet, te weinig drinkt en al uren aan het lopen bent op grote hoogte, raakt je lichaam gewoon leeg. Dan stopt het met warmte produceren. Simpel, maar dodelijk als je het niet doorhebt.

Hoe herken je hypothermie in een vriend of jezelf?

De vroege signalen zijn vaak subtiel. Rillingen zijn het meest bekende teken, maar er is meer waar je op moet letten:

• Milde hypothermie (35-32°C): hevige rillingen, onhandigheid, slordige spraak, moeite met nadenken. Je collega-trekker lijkt ineens dronken — dat kan hypothermie zijn.
• Matige hypothermie (32-28°C): rillingen stoppen (ja, echt), verwarring, slaperigheid, onlogisch gedrag. Iemand die zijn jas uitdoet terwijl het vriest, is een klassiek en gevaarlijk teken.
• Ernstige hypothermie (onder 28°C): bewusteloosheid, zeer langzame ademhaling, hartritmestoornissen. Dit is een levensbedreigende situatie.

De gouden regel: als je twijfelt, behandel het dan alvoor hypothermie. Beter een keer te vroeg dan één keer te laat.

De beste manieren om hypothermie te voorkomen

Goed nieuws: de meeste gevallen zijn te voorkomen met de juiste aanpak. Hier is wat écht werkt.

Investeer in de juiste lagen kleding

De drie-lagen-regel is geen marketingtruc, het is levensreddend: Vergeet je benen, hoofd en handen niet.

• Baselaag (skin layer): kies voor merinowol of synthetisch materiaal. Katoen is op hoge hoogte je vijand — het houdt vocht vast en koelt je af. Merk als Smartwool of Icebreaker doen het uitstekend.
• Tussenlaag (isolatie): een donsjas of fleecejas houdt de warmte vast. Prana, The North Face en Patagonia maken betrouwbare opties.
• Buitenlaag (bescherming): een wind- en waterdichte hardshell jas is essentieel. Kijk naar merken als Gore-Tex bij Arc'teryx of Mammut.

Een groot deel van je warmte verlies je via je hoofd. Handschoenen met een dunne binnenhandschoen eronder zijn goud waard op de pas. Zweet tijdens het klimmen?

Blijf droog, koste wat het kost

Dan stop je even, adem je uit, en doe je tussenlaag even af. Ja, het koud even, maar een natte tussenlaag is erger. Draag onderweg ook liever wat lichter en zorg dat je ventilatie open staat op je hardshell. En heb altijd een extra set droge kleding bij je in je rugzak voor als het misgaat.

Eet en drink voldoende, ook als je geen honger hebt

Op hoogte eet je lichaam tot wel 4.000-5.000 calorieën per dag op.

Dat is veel meer dan je denkt. Vet en koolhydraten zijn je vrienden: noten, chocolade, kaas, noedels, boter.

Ken je route en plan je tijd goed

Drink minimaal 3-4 liter water per dag. Dehydratatie verergert de kou en maakt je lichaam minder goed in temperatuurregulatie. De meeste passen in Nepal wil je vroeg in de ochtend oversteken. Waarom?

Omdat de meeste sneeuwval en stormen in de middag en avond komen.

Op de Annapurna Circuit bijvoorbeeld vertrek je meestal rond 4:00 of 5:00 uur van het hoge kamp naar de Thorong La Pass. Dan ben je over de top voordat het weer omslaat. Check altijd het weerbericht bij je lokale gids of in het dorp.

En luister naar je gids. Nepaleese Sherpas en gidsen kennen de bergen als geen ander.

Trek samen, niet alleen

Als zij zeggen dat het te gevaarlijk is, dan is het dat.

Hypothermie is gevaarlijker als je alleen bent, simpelweg omdat niemand je signalen ziet. Trek altijd met minimaal één partner of in een groep. Let op elkaar. Als iemand achterblijft zonder reden, slordig loopt of raar praat, negeer dat niet.

Wat te doen als het toch misgaat

Stel: iemand in je groep vertoont ernstige tekenen van hypothermie. Wat dan?

• Zoek direct beschutting tegen wind en regen — een tent, een rots of zelfs een groep mensen die dicht bij elkaar staat helpt.
• Verwijder natte kleding en doe droge kleding of een slaapzak om de persoon.
• Geel warme (niet hete!) dranken als de persoon bij bewustzijn is en kan drinken.
• Gebruik skin-to-skin contact in een slaapzak om warmte over te dragen.
• Beweeg de persoon niet onnodig — bij ernstige hypothermie kan beweging het hart in de war maken.
• Bel of zoek hulp. In Nepal zijn er op veel trekkingroutes helicopter evacuatiemogelijkheden via bedrijven als Simrik Air of Air Zermatt Nepal.

Laatste woord: respecteer de bergen, maar laat ze niet tegenhouden

Hypothermie op hoge passen in Nepal is serieus, maar het hoeft geen reden te zijn om je droomtrek niet te maken. Met de juiste kleding, voldoende voeding, een goede planning en een gezonde dosis gezond verstand kom je er. De Himalaya zijn ongevoelig mooi, en die passen bieden ervaringen die je nergens anders ter wereld vindt. Zorg gewoon dat je bevriezing tijdens je trekking herkent en behandelt — en veilig weer terugkomt.